Περιβαλλοντικό επιχειρείν και κυκλική οικονομία: Προοπτική για οικονομικό προϊόν και θέσεις εργασίας στην περιοχή μας

Πολύς λόγος άρχισε να γίνεται τελευταία και στη χώρα μας για την κυκλική οικονομία. Μια σημαντική προοπτική η οποία, αν και υιοθετήθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες στο παρελθόν, στο λεξιλόγιό μας μπήκε πρόσφατα, κυρίως λόγω της οικονομικής κρίσης. Αν και η αλήθεια είναι πως «η Αμερική έχει ανακαλυφθεί εδώ και καιρό», η χώρα μας ως συνήθως με τους δικούς της ρυθμούς, άρχισε δειλά-δειλά να συζητά οργανωμένα και αυτή την προτεραιότητα.

 

Photo: Συνάντηση του Bio-Based Industries Joint Undertaking (BBI JU) κάτω από την ομπρέλα του Horizon 2020 και της Στρατηγικής Ατζέντας για την Καινοτομία και την Έρευνα της ΕΕ (Βρυξέλλες 12/04).

Το «γραμμικό» μοντέλο παίρνω – παράγω – καταναλώνω – πετάω έχει ξεπεράσει πλέον τα όριά του και δεν είναι βιώσιμο. Απεναντίας το «κυκλικό» μοντέλο είναι δυνατόν να αποτελέσει μια αειφόρα παραγωγική προσέγγιση με στόχο την ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης φυσικών πόρων και πρώτων υλών, μέσω της μεγιστοποίησης των δυνατοτήτων αξιοποίησής τους. Η κυκλική οικονομία αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και κερδοφόρων επιχειρηματικών δράσεων στη χώρα μας μέσω της ορθολογικής διαχείρισης αποβλήτων. Υπάρχουν πολλαπλά πετυχημένα επιχειρηματικά παραδείγματα που μπορούμε να ακολουθήσουμε από ευρωπαϊκές χώρες-εταίρους μας. Η ανάγκη να ακολουθήσουμε τέτοια παραδείγματα γίνεται επιτακτική, γνωρίζοντας ότι η Ελλάδα έχει καταβάλει σε πρόστιμα περίπου 104 εκατ. € από το 2015 μέχρι και σήμερα για κακή διαχείριση στερεών και υγρών αποβλήτων. Με τα χρήματα αυτά θα ήμασταν σε θέση να χρηματοδοτήσουμε άλλες πρωτοβουλίες που αλλάζουν την καθημερινότητα μας, π.χ. η επέκταση της ενταξιακής εκπαίδευσης για παιδιά με αναπηρίες ή η ενίσχυση του ολοήμερου σχολείου.

Στις 12/04 έλαβε χώρα συνάντηση της μεγαλύτερης κοινότητας της Ευρώπης για τη βίο-οικονομία στις Βρυξέλλες (Bio-Based Industries Joint Undertaking – BBI JU). Συμμετείχαν περίπου 650 συμμετέχοντες, εκπρόσωποι από μεγάλες βιομηχανίες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, περιφερειακά clusters, πανεπιστήμια, κέντρα έρευνας και τεχνολογίας, βίο-διυλιστήρια, ευρωπαϊκές εμπορικές ενώσεις και ευρωπαϊκές πλατφόρμες τεχνολογίας. Παρόντες και οι εκπρόσωποι της ΕΕ. Παρουσιάστηκαν διαθέσιμες καλές πρακτικές και πραγματικές επιχειρηματικές εφαρμογές που αποδεικνύουν ότι η «κυκλική βίο-οικονομία» δίνει ευκαιρίες για βιώσιμη αγορά προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Η στήριξη της αγοράς των ανανεώσιμων βιολογικών πόρων π.χ. αγροτική&δασική βιομάζα, βιοαπόβλητα, οργανικό κλάσμα από αστικά απορρίμματα, θαλάσσια βιομάζα (φύκια, μικροάλγη), χόρτα, κοπριά, απόβλητα από σφαγεία κτλ μπορεί να δημιουργήσει βιώσιμες επιχειρηματικές ευκαιρίες και θέσεις εργασίας στη χώρα μας.

Ενίσχυση της εν λόγω επιχειρηματικότητας μπορεί να επιτευχθεί μέσω και καλά σχεδιασμένων σχημάτων ΣΔΙΤ για τη δημιουργία απαραίτητων υποδομών χρησιμοποιώντας τεχνογνωσία από τις διαθέσιμες πετυχημένες πρακτικές. Επίσης απαιτείται μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ εργαλείων δημόσιας πολιτικής και περιφερειακών στρατηγικών στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας (π.χ. οικονομικά εργαλεία για τη ενίσχυση της αγοράς). Στη χώρα μας βρίσκουμε κάποια παραδείγματα που χρησιμοποιούν διάφορα ρεύματα αποβλήτων (π.χ. βιοαπόβλητα, βιομάζα, τρόφιμα, ελαστικά, λάδια κτλ), κάπως σπασμωδικά. Ωστόσο, πρωτοβουλίες για την αξιοποίηση π.χ. ιπτάμενης τέφρας ή ερυθράς ιλύος ή ακόμα και ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση νερού σε ξηρές και άνυδρες περιοχές της χώρας μας, επιτρέψτε μου να τονίσω ότι δεν «υπάρχουν στο χάρτη».

Υπογραμμίζω ότι το βασικό συστατικό μιας ευρείας επιτυχημένης εφαρμογής αποτελεί η οικονομία κλίμακας για τη μείωση του κόστους μεταφοράς οποιουδήποτε απόβλητου. Και σε αυτό οι Ευρωπαίοι εταίροι μας εδώ και πολλά χρόνια έχουν δώσει τη λύση με δύο λέξεις «βιομηχανική συμβίωση» -η μια λέξη μάλιστα ελληνική «Symbiosis»-. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι οι Δανοί σε μια πόλη 16.000 (αντίστοιχου πληθυσμού με τα Γρεβενά) έχουν φτιάξει ένα βιομηχανικό πάρκο (http://www.symbiosis.dk/en/) γύρω από μια μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο οποίο το απόβλητο της μιας εταιρίας είναι εισαγόμενο προϊόν σε μια άλλη και δεν πάει πραγματικά τίποτα χαμένο. Η γειτνίαση έχει μηδενίσει το οποιοδήποτε κόστος μεταφοράς.

Πρέπει ως κοινωνία να σταματήσουμε να σπαταλάμε τους πόρους μας. Απεναντίας πρέπει να κάνουμε προσπάθεια να τους επαναχρησιμοποιούμε. Ο τρόπος με τον οποίον διαχειριζόμαστε τα σκουπίδια μας, είναι ένας αξιόπιστος δείκτης του «πολιτισμικού» μας επιπέδου και ο σεβασμός στο περιβάλλον δεν είναι μόνο μια «αφηρημένη» υποχρέωσή μας απέναντι στις επόμενες γενεές. Αποτελεί μια ευκαιρία να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη. Πολλές φορές δέχομαι το ερώτημα τι παραπάνω έχουν άλλες χώρες σε σχέση με εμάς. Σίγουρα έχουν περισσότερη μεθοδικότητα, και ξεκάθαρες αποτελεσματικές κρατικές διαδικασίες ώστε να πετυχαίνουν τα αντίστοιχα αποτελέσματα…Πώς? Δε χρησιμοποιούν σε νευραλγικές θέσεις ανθρώπους μόνο με καλές προθέσεις…από αυτούς που έχουν καλές προθέσεις επιλέγουν σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης και της καθημερινότητάς τους αυτούς που μπορούν να κάνουν σε κάθε θέση τη δουλειά σωστά.

Εν κατακλείδι θα ήθελα να τονίσω ότι είναι αναγκαίο να «αποδαιμονοποιηθούν» πετυχημένες τεχνολογίες που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες και να δημιουργηθεί ανταγωνιστική αγορά κυκλικής οικονομίας στη χώρα μας. Πρωτίστως βέβαια, πρέπει ως κοινωνία να «αποδαιμονοποιήσουμε» την επιχειρηματικότητα και να «αποποινικοποιήσουμε» το κέρδος. Η χώρα μας και η περιοχή μας σίγουρα αξίζει ένα καλύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον και μπορεί πολύ καλύτερα στο «περιβαλλοντικό επιχειρείν».

Του Δρ. Χρίστου Βλαχοκώστα